Komisje senackie
Komisja Kultury i Środków Przekazu
Konferencja „Ochrona dziedzictwa kulturowego a perspektywa finansowa Unii Europejskiej na lata 2014–2020”
23 maja 2013
23 maja 2013 r. w Senacie odbyła się konferencja „Ochrona dziedzictwa kulturowego a perspektywa finansowa Unii Europejskiej na lata 2014–2020”, zorganizowana przez Komisję Kultury i Środków Przekazu. Udział w niej wzięli przedstawiciele administracji rządowej, właścicieli obiektów zabytkowych, konserwatorzy zabytków, naukowcy, reprezentanci ośrodków naukowych, stowarzyszeń działających na rzecz ochrony i konserwacji zabytków. Dyskutowano o stanie polskich zabytków i możliwościach jego poprawy, a także o problemach związanych z ich konserwacją.
Senator Jarosław Lasecki, inicjator senackiego spotkania, przypomniał, że efektem konferencji „Pozyskiwanie środków europejskich a ochrona dziedzictwa kulturowego”, zorganizowanej w 2006 r. przez komisję kultury, była m.in. zmiana w dofinansowaniu konserwacji zabytków ze środków unijnych przez prywatnych właścicieli. Senator wyraził przekonanie, że i obecna dyskusja przyczyni się do poprawy sytuacji naszych zabytków.
Wiceminister kultury, główny konserwator zabytków Piotr Żukowski poinformował, że w Polsce jest zarejestrowanych 66 tys. zabytków nieruchomych. Dodał, że z rejestru należy usunąć 1 tys.–1,5 tys. obiektów, gdyż już nie istnieją. W 2014 r. resort kultury planuje przeprowadzenie badania stanu zachowania zabytków. Obecnie ponad 40% obiektów wymaga natychmiastowej interwencji konserwatora. Według szacunków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, w latach 2007–2011 na ochronę zabytków w ramach XI priorytetu „Kultura i dziedzictwo kulturowe” programu operacyjnego „Infrastruktura i środowisko” wydano ok. 1,4 mld zł. Jak podkreślił wiceminister kultury, nie jest to mała kwota, ale potrzeby są o wiele większe. W jego opinii, aby zachęcić do finansowania ochrony zabytków ze źródeł prywatnych należałoby wprowadzić ulgę podatkową. Wiceminister Piotr Żukowski zwrócił też uwagę, że współczynnik dofinansowania konserwacji zabytków dla prywatnych właścicieli wzrósł z 3 do 10%.
Minister rozwoju regionalnego Elżbieta Bieńkowska poinformowała, że w budżecie Unii Europejskiej na lata 2014–2020 zrezygnowano ze środków na kulturę. Resort jednak przewidział te środki w 3 programach operacyjnych w pakiecie „Ochrona promocji i rozwoju dziedzictwa kulturowego i naturalnego” w kwocie 2–3,5 mld zł. Minister podkreśliła, że środki te będą miały bardziej konkretne przeznaczenie i skorzystanie z nich stanie się trudniejsze. Więcej pieniędzy zostanie też przesuniętych z krajowych programów operacyjnych do regionalnych. Obecnie w resorcie rozwoju regionalnego trwają prace nad programami operacyjnymi. Komisja Europejska zajmie się nimi w grudniu 2013 r.
O dziedzictwie kulturowym Rzeczypospolitej za wschodnią granicą mówił dr hab. Andrzej Betlej z Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prezentując przykłady zabytków na Litwie i Ukrainie, podkreślił, że od 1991 r. historycy sztuki dokumentują i analizują zachowane obiekty, głównie sakralne. Brakuje jednak badań nad stanem zachowania rezydencji magnackich. Wskazał też na potrzebę popularyzacji wyników prac m.in. Międzynarodowego Centrum Kultury w Krakowie, które wydało dotychczas 20 tomów monografii obiektów, a nawet miast i regionów.
Prof. Wojciech Włodarczyk, dziekan Wydziału Zarządzania Kulturą Wizualną ASP w Warszawie, mówiąc o problemach związanych ze zwrotem siedzib ziemiańskich, podkreślił, że podstawą jest brak ustawy reprywatyzacyjnej. Wskazał na aspekt prawny, moralny i polityczny. Przedstawił też niematerialny wymiar dziedzictwa ziemiańskiego, jego wpływ na kulturowy krajobraz Polski. Zdaniem prof. Wojciecha Włodarczyka, konieczne jest powołanie fundacji ziemiańskiej, która pomagałaby w odzyskiwaniu rodzinnych siedzib, lobbowała za zmianą przepisów prawa, bo przy odbudowie i konserwacji dworu czy pałacu potrzebne są odpisy z VAT, bardziej przyjazne przepisy podatkowe. Prof. Wojciech Włodarczyk podkreślił, że pilne jest określenie krajobrazowej strefy buforowej wokół zabytkowego zespołu. Musi zmienić się także podejście do konserwacji zabytkowego dworu. Podczas konferencji prezentowano też przykłady odnawiania zabytków ze środków prywatnych. O restytucji zamku królewskiego w Poznaniu mówił prezes komitetu jego odbudowy Włodzimierz Łęcki. Andrzej Dowgiałło, przedsiębiorca branży turystycznej, przedstawił odrestaurowane obiekty zabytkowe zaadaptowane na hotele lub centra hotelowo-konferencyjne, których jest właścicielem lub współwłaścicielem, m.in.: hotel Krasicki na przedzamczu zamku biskupów warmińskich w Lidzbarku Warmińskim, zamek krzyżacki w Rynie na Mazurach, pałac w Starych Jabłonkach. Jak podkreślił Andrzej Dowgiałło, w Polsce jest już ponad 100 dużych obiektów zabytkowych zaadaptowanych na hotele.
W trakcie dyskusji postulowano wprowadzenie ulg podatkowych dla osób fizycznych i prawnych inwestujących w obiekty zabytkowe. Zwracano uwagę, że działania konserwatorskie często są źle przeprowadzone. Brakuje merytorycznego nadzoru konserwatorskiego. Wskazywano też, że z powodu kryterium ceny, przyjętego w ustawie o zamówieniach publicznych przy wyborze dostawców materiałów i wykonawców robót konserwatorskich, często dokonuje się tylko krótkotrwałej renowacji, co w efekcie czasami kończy się zniszczeniem zabytku. Podkreślano, że nie ma sankcji za dewastację zabytków, a jednocześnie od prywatnych właścicieli nawet trzeciorzędnych zabytków egzekwuje się stosowanie bardzo rygorystycznych zasad konserwatorskich. Apelowano też o objęcie ochroną najnowszej architektury i dziedzictwa poprzemysłowego.
Ponadto przewodniczący komisji kultury senator Grzegorz Czelej zobowiązał się do zorganizowania posiedzenia komisji poświęconego programom operacyjnym dotyczącym ochrony zabytków. Udział w nim zapowiedzieli minister rozwoju regionalnego oraz przedstawiciele stowarzyszeń działających na rzecz ochrony i konserwacji zabytków.
zapis video cz. IMateriały z konferencji
