SenatRzeczypospolitejPolskiej

Senat V kadencji w ciągu 4 lat pracował nad 34 projektami ustaw, z których 26 wniósł do Sejmu. Sejm przyjął 16 z nich, 1 zaś odrzucił.

Jedną z ważniejszych inicjatyw senackich była nowelizacja ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, dostosowująca przepisy ustawy do standardów stawianych nowoczesnej administracji publicznej, zmieniająca tryb powoływania prezesa i członków kolegium regionalnej izby obrachunkowej (zasada konkursów). Sejm 11 czerwca 2003 r. uchwalił ustawę o zmianie ustawy o regionalnych izbach obrachunkowych, ustawy o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw.

Dwukrotnie podejmowano inicjatywy ustawodawcze dotyczące gospodarki wodno-ściekowej. W pierwszym projekcie nowelizacji ustawy – Prawo ochrony środowiska i ustawy – Prawo wodne Senat wprowadził zmiany systemowe, dotyczące opłat za korzystanie ze środowiska i administracyjnych kar pieniężnych w zakresie poboru wód i odprowadzania ścieków do wód lub do ziemi. Sejm uchwalił ustawę 23 listopada 2002 r. Nowelizacja ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków oraz ustawy – Prawo wodne, uchwalona przez Sejm 5 grudnia 2002 r., umożliwiła spółkom wodnym prowadzenie działalności polegającej na zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, a także rozszerzyła definicję przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego.

Senat zmieniając ustawę o zamówieniach publicznych, wyłączył spod jej stosowania zamówienia dotyczące przygotowania, produkcji lub koprodukcji przedstawień teatralnych, operowych lub operetkowych przez teatry i zamówienia jednostek badawczo-rozwojowych, państwowych szkół wyższych oraz PAN, jeśli wartość zamówienia nie przekracza 130 tys. euro. Sejm uchwalił ustawę 23 lipca 2003 r.

Nowelizacja ustawy o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944–1990 osób pełniących funkcje publiczne, uchwalona przez Sejm 13 września 2002 r., wyłączyła spod lustracji wywiad, kontrwywiad oraz służby ochrony granic PRL. Zmieniono też definicję współpracy z organami bezpieczeństwa państwa w latach 1944–1990.

Z inicjatywy Senatu 2 maja ustanowiono Dniem Polonii i Polaków za Granicą (ustawa uchwalona 20 marca 2002 r.); 22 lutego − Dniem Ofiar Przestępstw (ustawa uchwalona 12 lutego 2003 r.), 16 października zaś Dniem Papieża Jana Pawła II (ustawa uchwalona 27 lipca 2005 r.).

Nowelizacja ustawy o gospodarce nieruchomościami i ustawy o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw dostosowywała tę ustawę do orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Umożliwiła Zabużanom (osoby, które w związku z II wojną światową utraciły nieruchomości na Kresach Wschodnich) uzyskiwanie ekwiwalentu za to mienie także z zasobów nieruchomości rolnych Skarbu Państwa oraz ustanawianie użytkowania wieczystego nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Sejm 12 listopada 2003 r. uchwalił ustawę o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego.

W nowelizacji ustawy o komornikach sądowych i egzekucji oraz o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego zmieniono status prawny komornika sądowego (określono go jako wolny zawód), zasady funkcjonowania kancelarii komorniczych, definicję rewiru komorniczego, warunki finansowania egzekucji i uprawnienia prezesa sądu apelacyjnego. Sejm uchwalił ustawę 16 lipca 2004 r.

W projekcie ustawy o zmianie ustawy o współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej przyznano Senatowi uprawnienia, jakie posiada Sejm w zakresie opiniowania projektów aktów prawnych Unii Europejskiej, oraz stanowisk, jakie Rada Ministrów ma zamiar zająć podczas rozpatrywania projektu aktu prawnego w Radzie UE. Sejm uchwalił ustawę 17 czerwca 2005 r.

Nowelizacja ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona przez Sejm 1 lipca 2005 r., umożliwiła mianowanie na wyższy stopień wojskowy byłych żołnierzy zawodowych, działających jako wolontariusze w stowarzyszeniach żołnierskich lub pracujących w administracji rządowej, samorządowej i strukturach edukacji narodowej na stanowiskach związanych z obronnością i bezpieczeństwem publicznym. Projekt ustawy o równym statusie kobiet i mężczyzn skonkretyzował przepisy konstytucji, stanowiące, że kobieta i mężczyzna mają równe prawa, wprowadzał definicję dyskryminacji ze względu na płeć i zakazał jej stosowania. Na władze publiczne nakładał obowiązek popierania równego statusu kobiet i mężczyzn. Sejm odrzucił inicjatywę Senatu 17 czerwca 2005 r.

Ze względu na przedłużające się prace w komisjach sejmowych i z powodu zakończenia kadencji Sejmu 9 projektów senackich nie doczekało się realizacji. Izba proponowała w nich m.in. utworzenie Krajowej Rady do spraw Bioetyki przy urzędzie prezesa Rady Ministrów; odliczenie od podstawy obliczania podatku kwot ekwiwalentu za oddaną krew; uregulowanie sytuacji prawnej homoseksualistów w Polsce; określenie zasad i realizacji świadczenia pieniężnego przysługującego małoletnim ofiarom wojny 1939–1945 represjonowanym przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i III Rzeszę; przyznanie uprawnień kombatanckich osobom cywilnym i żołnierzom Wojska Polskiego, którzy w latach 1945–1956 bezpośrednio uczestniczyli w wykrywaniu i usuwaniu zapór minowych w ramach operacji wojskowej całkowitego rozminowania kraju.

* * *

Ze względu na skrócenie kadencji Senat VI kadencji pracował tylko 2 lata, ale zajmował się aż 39 inicjatywami ustawodawczymi, 19 wniósł do Sejmu, 3 z nich zostały zaakceptowane. Prace nad pozostałymi przerwano z uwagi na koniec kadencji.

Projektem senackim, który stał się obowiązującym prawem, była nowelizacja ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Umożliwiła sejmikom wojewódzkim dotowanie prac konserwatorskich, restauratorskich i budowlanych przy odnowie zabytków. Sejm uchwalił ustawę 12 maja 2006 r.

Wiele inicjatyw legislacyjnych Senatu dotyczyło usunięcia orzeczonych przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności obowiązującego prawa z konstytucją. Tak było w wypadku ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądem administracyjnym. Projekt senacki poszerzył katalog przyczyn, stanowiących podstawę wyłączenia sędziego z postępowania, jeśli istnieje okoliczność, która mogłaby wywołać wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Sejm przyjął nowelizację 22 września 2006 r.

Projekt nowelizacji ustawy o wykonywaniu prac podwodnych uporządkował zakresy uprawnień osób zatrudnionych przy pracach podwodnych i dostosował je do stosowanej praktyki, zwiększając bezpieczeństwo nurków zgodnie ze standardami światowymi. Sejm uchwalił ustawę 17 lutego 2007 r.

Pozostałe senackie projekty ustaw nie zostały rozpatrzone przez Sejm ze względu na koniec kadencji. Kilka z nich miało na celu regulację różnych kwestii socjalnych i społecznych. Przedstawiono również projekty dotyczące przekształceń własnościowych nieruchomości. Dwukrotnie Senat inicjował zmiany ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego. Izba proponowała też m.in. nowelizację ustawy o wyborze Prezydenta RP. Przedstawiła projekt ustawy o opiece Senatu nad Polonią i Polakami za granicą. Senat wnosił też projekt umożliwiający odliczanie od podstawy obliczania podatku kwot ekwiwalentu za oddaną krew. Jedna z senackich inicjatyw pozwalała na ujawnienie i uzupełnienie w aktualnym stanie prawnym praw Skarbu Państwa nabytych na mocy odrębnych przepisów po II wojnie światowej na terenach włączonych do terytorium Polski.

* * *

Senat VII kadencji wniósł do Sejmu 124 projekty ustaw, 78 z nich uchwalono, 1 odrzucono, a nad pozostałymi Sejm nie zakończył prac.

Spośród 78 ustaw, uchwalonych na podstawie senackich inicjatyw, 56 realizowało orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Ten obowiązek w 2007 r. Senat zapisał w swoim regulaminie. Do najważniejszych ustaw dostosowujących przepisy do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego można zaliczyć nowelizacje ustaw: o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (likwidacja ich zróżnicowania w ramach ubezpieczenia chorobowego); o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (umożliwienie finansowania z tego funduszu zagranicznych form wypoczynku, działalności kulturalno-oświatowej i sportowo-rekreacyjnej); ustawy o podatku od towarów i usług (likwidacja nierównego traktowania podatników VAT); o podatku od towarów i usług (wyłączenie możliwość kumulatywnej odpowiedzialności administracyjnej i karnoskarbowej w stosunku do osób fizycznych); ordynacji wyborczej do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw (zniesienie cenzusu domicylu wobec osób niemających obywatelstwa polskiego, ale będących obywatelami jednego z państw UE, i obywateli polskich); o spółdzielniach mieszkaniowych (wydłużenie z 14 do 30 dni terminu wyprzedzenia, z jakim spółdzielnia musi powiadamiać lokatorów o zmianie wysokości opłat); o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (rozszerzenie kręgu uprawnionych do otrzymywania świadczenia pieniężnego o osoby wywiezione do pracy przymusowej w granicach państwa polskiego poza dotychczasowe miejsce zamieszkania co najmniej na 6 miesięcy, usunięcie wątpliwości związane z używaniem terminu „deportacja”); kodeksu postępowania cywilnego (wydłużenie terminu, w którym może dojść do wznowienia postępowania w tzw. sprawach gospodarczych, gdy wyrok wydano na podstawie normy zakwestionowanej później przez TK); kodeksu karnego skarbowego (wydłużenie z 2 do 10 lat terminu na dochodzenie przez interwenienta roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia przeciwko Skarbowi Państwa).

Senat umożliwił także obywatelom bezpośredni udział w procesie sprawowania władzy poprzez składanie petycji, tzn. wniosków dotyczących spraw związanych z życiem publicznym. Na ich podstawie wniósł do Sejmu 3 projekty ustaw: o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (zaliczenie do składkowych okresów niewykonywania pracy po 31 grudnia 1956 r., a przed 4 czerwca 1989 r. na skutek stosowania represji politycznych); o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz ustawy o działach administracji rządowej (zwierzchność prezesa Rady Ministrów nad Urzędem ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych, przyznawanie doraźnej i okresowej pomocy pieniężnej przez jego kierownika lub Związek Inwalidów Wojennych RP); o zmianie ustawy o orderach i odznaczeniach (przywrócenie odznaczeń i orderów nadawanych do 8 maja 1999 r.). Ze względu na koniec kadencji prace nad tymi projektami zostały jednak zakończone.

Z inicjatywy Senatu 23 października 2009 r. Sejm uchwalił nowelizację ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów, która odformalizowała postępowanie cywilne, administracyjne, sądowo-administracyjne i podatkowe poprzez racjonalizację obowiązku dołączania do akt sprawy oryginałów lub odpisów notarialnych dokumentów.

W projekcie nowelizacji ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka Senat zaproponował wzmocnienie jego kompetencji poprzez przyznanie mu uprawnień do udziału w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym i występowania do Sądu Najwyższego o wyjaśnienie przepisów prawnych budzących wątpliwości lub wywołujących rozbieżności, a także do wnoszenia kasacji albo skargi kasacyjnej. Sejm uchwalił ustawę 24 września 2010 r.

Celem projektu nowelizacji ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa było uregulowanie kwestii związanych z jej kompetencjami, ustrojem, trybem działania i postępowania przed KRS. Sejm uchwalił ustawę 12 maja 2011 r.

Uchwalona 2 kwietnia 2009 r. z inicjatywy Senatu ustawa o obywatelstwie polskim wprowadzała m.in. zasadę dopuszczalności wielości obywatelstw przy utrzymaniu bezwzględnego priorytetu obywatelstwa polskiego, umożliwiała uzyskanie obywatelstwa polskiego także poprzez jego przywrócenie. Prezydent Lech Kaczyński 27 kwietnia 2009 r. skierował ustawę do Trybunału Konstytucyjnego.

Projekt ustawy o współpracy Rady Ministrów z Sejmem i Senatem w sprawach związanych z członkostwem Rzeczypospolitej Polskiej w Unii Europejskiej, odrzucony przez Sejm 6 maja 2010 r., dostosowywał polskie prawo do zmian wynikających z Traktatu Lizbońskiego.

Wśród inicjatyw Senatu, nad którymi prace przerwano z powodu końca kadencji,znalazły się również projekty ustaw: o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (wprowadzenie do systemu prawa instytucji darowizny na wypadek śmierci); o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o swobodzie działalności gospodarczej (umożliwienie rolnikom nieopodatkowanej i odformalizowanej produkcji i sprzedaży przetworzonych produktów rolnych w niewielkim zakresie); o petycjach (uregulowanie zasad składania i rozpatrywania petycji, sposobu postępowania oraz właściwości organów w sprawach dotyczących petycji).

Dział Edukacji Obywatelskiej, październik 2011 r.