SenatRzeczypospolitejPolskiej

Celem projektowanej przez senatorów nowelizacji ustawy jest rozszerzenie uprawnień Straży Granicznej poprzez nadanie jej prawa do wykrywania, rozpoznawania, zapobiegania i ścigania przestępstwa handlu ludźmi oraz walki ze współczesnym niewolnictwem. Projekt został przyjęty na połączonym posiedzeniu Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji, Komisji Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej oraz Komisji Ustawodawczej 30 stycznia 2013 roku . Drugie czytanie projektu odbędzie się  6 marca br. na posiedzeniu Senatu.

Ośrodek Badań Handlu Ludźmi Uniwersytetu Warszawskiego, autor petycji, na której podstawie zaprojektowano ustawę wskazuje, że zaniedbania w kwestii zwalczania handlu ludźmi osłabiają skuteczność walki z tym procederem i źle wpływają na wizerunek Polski, która może jawić się jako państwo, które nie przywiązuje wagi do walki ze współczesnym niewolnictwem. Według autorów petycji, za handlem ludźmi stoją przede wszystkim zorganizowane grupy przestępcze, które umacniają się, zwłaszcza po wejściu polski do strefy Schengen, co ułatwiło im przekraczanie granic. Jednocześnie wschodnia granica Polski stała się granicą Unii Europejskiej i jest bardziej narażona na próby nielegalnego przekraczania.

W ramach wprowadzanych zmian Straż Graniczna, przy podejrzeniu zaistnienia handlu ludźmi, będzie miała prawo przeprowadzenia kontroli operacyjnej, czyli niejawnego pozyskiwania dowodów. Straż będzie mogła przeprowadzać czynności operacyjno rozpoznawcze, takie jak kontrolowane przyjmowanie korzyści majątkowej lub niejawne zbycie lub nabycie przedmiotów, którymi obrót jest zabroniony.

Podczas debaty na połączonym posiedzeniu komisji Tomasz Semeniuk, dyrektor Zarządu Operacyjno-Śledczego Komendy Głównej Straży Granicznej mówił o zmianach, jakie zachodzą w Straży Granicznej po wejściu do Unii Europejskiej. "Straż Graniczna to nie tylko kontrola i sprawdzanie paszportów. Trwa właśnie wielka reforma, stajemy się służbą imigracyjną." Podkreślił, że w związku z tym straż ma informacje, których brakuje policji. "Znamy środowiska imigranckie i utrzymujemy kontakt ze strażą graniczną innych państw. Tych informacji nie da się łatwo przełożyć na dowody i przekazać potem uprawnionej do ścigania handlu ludźmi policji". Wskazywał, jak istotne dla skuteczności walki z handlem ludźmi jest nadanie Straży Granicznej nowych uprawnień "Z 40. przestępstw tego typu, jakie wykryliśmy w zeszłym roku, straż graniczna prowadzi postępowanie w czterech. W pozostałych sprawach policja przychodzi do nas po pomoc. Gdybyśmy mogli prowadzić postępowanie od początku, byłoby to znacznie skuteczniejsze i szybsze" argumentował.  "Jesteśmy za wprowadzeniem tej ustawy" - podsumował.

Senator Witold Gintowt-Dziewałtowski, miał wątpliwości, czy zgodnie z założeniami nowelizacja ustawy nie będzie rodziła skutków finansowych. "Czy służba ma pieniądze i środki na prowadzenie tego typu dochodzeń? Czy wystarczająco wnikliwie zbadano, czy są środki na nowe działania operacyjne?" - pytał. Wskazywał także, że uprawnienie kolejnej służby do ścigania tego samego przestępstwa może spowodować "przepychanki i konflikty". Wniósł o odrzucenie projektu w pierwszym czytaniu.

Tomasz Semeniuk ze Straży Granicznej zapewniał, że służba ma zarówno środki jak i ludzi, by ścigać to przestępstwo.

Swoje poparcie dla projektu wyraziła senator Janina Sagatowska. "Całym sercem popieram to rozwiązanie. W walkę z tym procederem, przy całym sprycie przestępców i ich gigantycznych pieniądzach, muszą być zaangażowane wszystkie możliwe siły. To nasza odpowiedzialność za ofiary tej zbrodni - kobiety, często dzieci"- mówiła. Projekt poparł także senator Kazimierz Kutz, który mówił, że ta zmiana pozwoli uszczelnić granice Unii Europejskiej.

"Potrzeba społeczna, która stoi za tym projektem jest wysoka. Należy się opowiedzieć za tym projektem" - podsumował przewodniczący Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji  Michał Seweryński.  

Projekt ustawy popiera między innymi minister sprawiedliwości, minister finansów, Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego, fundacja La Strada oraz Helsińska Fundacja Praw Człowieka. Inicjator petycji, prof. Zbigniew Lasocik z Ośrodka Badań Handlu Ludźmi Uniwersytetu Warszawskiego przy pierwszym czytaniu projektu w komisji serdecznie podziękował przewodniczącemu za odpowiedź na petycję. Dzięki temu Straż Graniczna zostanie wyposażona w instrumenty do zwalczania jednego z najpoważniejszych przestępstw.

Projektowana ustawa jest zgodna z prawem Unii Europejskiej i zgodnie z opinią Ministerstwa Finansów nie spowoduje skutków finansowych dla budżetu państwa.

Obecnie każda czynność, jaką teraz podejmuje Straż Graniczna przeciwko tego typu przestępstwom wynika z tak zwanego "Algorytmu postępowania w przypadku ujawnienia ofiary handlu ludźmi". Jednak właściwość do ścigania handlu ludźmi nie wynika z ustawy o Straży Granicznej.

W katalogu przestępstw do których ścigania, rozpoznawania i wykrywania jest uprawniona Straż Graniczna znajdują się między innymi przeciwdziałanie terroryzmowi, kontrola legalności pracy cudzoziemców oraz walka z nielegalnym przekraczaniem granicy państwowej, fałszowaniem dokumentów, przemytem narkotyków, broni i wyrobów akcyzowych. W katalogu nie ma handlu ludźmi. Jeśli przestępstwo handlu ludźmi jest związane z innymi przestępstwami, do których ścigania Straż Graniczna jest uprawniona, na przykład informacje zostały uzyskane od zatrzymanych cudzoziemców, prowadzenie postępowania może być jej powierzone. Odsuwa to jednak w czasie podjęcie działań, co znacznie zmniejsza skuteczność walki z handlem ludźmi.

Jednocześnie Polska ma zawarte w Kodeksie karnym definicje niewolnictwa (art. 115 paragraf 22) oraz kary za handel ludźmi. Przyjęcie stosownych przepisów wynikało z respektowania Konwencji Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej z 15.11.2000 r. i decyzji ramowej Unii Europejskiej z 19.07.2002 r.

Za handel ludźmi uznaje się między innymi werbowanie, transport i przekazywanie osoby z zastosowaniem przemocy fizycznej bądź psychicznej w celu jej wykorzystania na przykład do prostytucji, pornografii lub do pobrania organów. Handlem ludźmi jest także zmuszenie do pracy lub żebractwa.