SenatRzeczypospolitejPolskiej

Tematem posiedzenia Komisji Środowiska była polityka wodna państwa w świetle raportu Komitetu Badań nad Zagrożeniami Związanymi z Wodą przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk. Komitet, który powołano na okres od czerwca 2011 r. do czerwca 2013 r., jest jednym z 9 komitetów problemowych przy Prezydium PAN. W jego skład weszło ponad 30 krajowych specjalistów od problematyki wodnej. Najważniejszym zadaniem było przygotowanie raportu wskazującego zagrożenia związane z wodą, określenie wagi poszczególnych zagrożeń oraz wskazanie środków zaradczych i zaproponowanie rozwiązań, które umożliwią ich zredukowanie. Przedmiotem zainteresowania komitetu były nie tylko zagrożenia wywoływane przez zanieczyszczenia wody, susze i powodzie, ale również zagrożenia spowodowane niewłaściwymi działaniami ludzkimi czy zaniechaniem odpowiednich działań.

Komisja Środowiska postanowiła poświęcić szczególną uwagę raportowi ze względu na możliwość wykorzystania zawartych w nim wniosków w pracach nad nowelizacją prawa wodnego, a także z powodu zarzutów Komisji Europejskiej w sprawie nieprawidłowej transpozycji Ramowej Dyrektywy Wodnej 2000/60/W (RDW) z 23.10.2000 r. do ustawodawstwa polskiego. Podczas obrad raport zaprezentowano w 6 częściach tematycznych. Ogólną charakterystykę zagrożeń związanych z wodą przedstawił mgr inż. Jerzy Iwanicki. Zagrożenia związane ze stanem ilościowym zasobów wodnych omówiła prof. Małgorzata Gutry-Korycka, a zagrożenia związane z jakością wód zaprezentował prof. Marek Gromiec. O optymalnej strategii ochrony przeciwpowodziowej mówił doc. dr Janusz Żelaziński. Zagrożenia związane z niedoborem wód przedstawił prof. Andrzej Kędziora, a zagrożenia instytucjonalne – prof. Janusz Kindler i mgr inż. Jerzy Iwanicki.

Jak stwierdzono, wnioski płynące z raportu potwierdzają tezę, że w Polsce występują 3 podstawowe kategorie zagrożeń związanych z wodą: jej nadmiar, niedobór i niedostateczna jakość. Prace nad określeniem zagrożeń związanych z wodą pokazały, że występuje jeszcze jedna istotna kategoria, którą stanowią zagrożenia instytucjonalne dotyczące zarządzania zasobami wodnymi. Zasoby wodne wymagają rozważnej polityki. Od jakości wody zależy zdrowie ludzi i rozwój gospodarczy. Nadmiar lub brak wody zagraża bezpieczeństwu ludzi i gospodarki. Dobry stan środowiska przyrodniczego tworzy korzystne warunki nie tylko dla bioróżnorodności, ale także dla ludzi korzystających z wypoczynku nad wodą. Ponadto ujęte w raporcie zagrożenia trzeba oceniać poprzez kryteria celów polityki wodnej Unii Europejskiej, zawarte w odpowiednich dyrektywach, jak na przykład w Ramowej Dyrektywie Wodnej, Dyrektywie Powodziowej, a także w Ramowej Dyrektywie Azotanowej dotyczącej ochrony wód przed zanieczyszczeniami spowodowanymi przez azotany pochodzenia rolniczego.

Komitet ocenił stan gospodarki wodnej i podjął próbę hierarchizacji zagrożeń. Za najważniejsze uznano zagrożenia powodziami, zagrożenia generowane przez wadliwy system zarządzania, a także brak kadr do realizacji nowoczesnej polityki wodnej.

Obecny na posiedzeniu komisji wiceminister środowiska Stanisław Gawłowski potwierdził, że zaniedbania inwestycyjne w gospodarce wodnej są ogromne, a główną ich przyczyną jest niewystarczające finansowanie zadań z budżetu państwa. Pokrywa ono zaledwie 30% potrzeb. Wiceminister przyznał, że istnieje potrzeba zmian organizacyjnych i strukturalnych, a także zmian w ustawodawstwie zmierzających do pełnego wdrożenia Ramowej Dyrektywy Wodnej, która wymaga opracowania planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy. Plany te zostały opublikowane na początku 2011 r., ich aktualizacja ma nastąpić najpóźniej do 22 grudnia 2015 r. W związku z zastrzeżeniami dotyczącymi obowiązujących planów gospodarowania wodami na obszarach dorzeczy Komisja Europejska zleciła Polsce opracowanie masterplanów dla obszarów dorzeczy Odry i Wisły, obejmujących wszystkie inwestycje prowadzone w sektorze gospodarki wodnej. Istotnymi instrumentami w zakresie ochrony przed powodzią będą dokumenty planistyczne z zakresu zarządzania ryzykiem powodziowym, wymagane na podstawie dyrektywy powodziowej. Prace nad opracowaniem tych dokumentów trwają od 2011 r. Wiceminister Stanisław Gawłowski poinformował też, że trwają prace nad uzupełnieniem dokumentacji i stosowne ustalenia z Komisją Europejską.

Podczas dyskusji przedstawicielka Najwyższej Izby Kontroli Alicja Gruszecka przypomniała, że w wyniku przeprowadzonej kontroli w Krajowym Zarządzie Gospodarki Wodnej i regionalnych zarządach gospodarki wodnej stwierdzono wieloletnie braki w finansowaniu gospodarki wodnej; zaspokajanie potrzeb oszacowano na 15–20%. Te niedobory są przyczyną poważnych szkód powodziowych, których koszt jest znacznie wyższy niż nakłady na przeciwdziałanie powodziom. Ponadto stwierdzono brak odpowiednich dokumentów planistycznych, strategii gospodarowania wodami i polityki wodnej dostosowanej do wymogów Unii Europejskiej (wdrażających ww. 3 podstawowe dyrektywy). Zdaniem NIK, zmian wymaga także struktura zarządzania.

Eksperci i autorzy raportu stwierdzili, że istnieje potrzeba stworzenia hierarchicznego systemu zarządzania z zadaniami przypisanymi określonym instytucjom i stanowiskom, co będzie się wiązało z odpowiedzialnością konkretnych osób za podejmowane decyzje. Zwrócono uwagę, że politykę wodną i zadania wynikające z gospodarki wodnej realizują samorządy. Zdaniem autorów raportu, ich rola i miejsce jest ogromna, gdyż przedstawiciele samorządów powinni nadzorować realizację zadań, tworząc rady samorządowe na swoich terenach.

Podsumowując dyskusję, przewodnicząca komisji senator Jadwiga Rotnicka podziękowała komitetowi za opracowanie raportu i prezentację jego wyników. Stwierdziła, że wnioski z dyskusji zostaną przedstawione w formie projektu stanowiska komisji na kolejnym posiedzeniu, a po jego przyjęciu, skierowane do odpowiednich instytucji.