SenatRzeczypospolitejPolskiej

Podczas wspólnego posiedzenia Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji jednomyślnie poparto wniosek o przyjęcie bez poprawek ustawy o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz ustawy – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Rekomendowana Senatowi nowelizacja stanowi wykonanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2011 r. (sygn. akt K 33/08), w którym zakwestionowano treść art. 180 §1 kodeksu postępowania karnego, a w szczególności fakt, że w tym przepisie brak przesłanek do zwolnienia z obowiązku zachowania tajemnicy statystycznej osoby zeznającej w charakterze świadka. Nowela, uchwalona na podstawie inicjatywy senackiej, zmierza do objęcia tajemnicy statystycznej taką samą ochroną, jaką zapewniono tajemnicy notarialnej, adwokackiej, radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarskiej i dziennikarskiej. Senat, proponując nowelizację, wprowadził dwie przesłanki umożliwiające zwolnienie z tajemnicy statystycznej. Pierwsza dotyczy zwolnienia ze względu na dobro wymiaru sprawiedliwości, a druga – zwolnienia w sytuacji, kiedy dowody nie mogą zostać zebrane w inny sposób. Jeżeli w konkretnym postępowaniu karnym będzie możliwość zdobycia dowodu w inny sposób, to nie zajdzie potrzeba zwalniania z tajemnicy statystycznej. Zmiany zaproponowane w ustawie spowodują, że zwolnienie świadka z obowiązku zachowania tajemnicy statystycznej będzie możliwe jedynie z uwagi na dobro wymiaru sprawiedliwości przy braku innych środków dowodowych na daną okoliczność. Nie będzie również możliwe zwolnienie z obowiązku zachowania tajemnicy statystycznej na gruncie postępowania w sprawach o wykroczenia.

Jak poinformowała senatorów przedstawicielka Biura Legislacyjnego Kancelarii Senatu, zarówno komisja nadzwyczajna ds. zmian w kodyfikacjach, jak i Sejm nie wnieśli poprawek do senackiego projektu. Pozytywną opinię o ustawie przedstawił także wiceminister sprawiedliwości Michał Królikowski, który postulował jej przyjęcie bez poprawek.

W trakcie dyskusji zwracano uwagę na bardzo długi czas procedowania nad tym projektem w Sejmie, a także na to, że dopuszczono do powstania luki w prawie. Ponadto wyjaśniono procedurę i przesłanki możliwości zwolnienia z zachowania tajemnicy statystycznej.

Dwie poprawki zaproponowano natomiast do ustawy o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz ustawy – Kodeks postępowania karnego. Pierwsza z rekomendowanych zmian ujednolica terminologię ustawy, a druga umożliwia przeprowadzenie przesłuchania nieletnich ofiar przestępstw także nie tylko w siedzibie sądu, ale też w pomieszczeniach poza sądem. W wersji sejmowej zostało to określone warunkowo.

Podczas obrada ustawę, będącą wynikiem prac legislacyjnych nad 4 poselskimi projektami ustaw, omówił wiceminister sprawiedliwości Michał Królikowski. Jak stwierdził, najważniejszym jej celem jest modyfikacja trybu ścigania przestępstw przeciwko wolności seksualnej i obyczajności (gwałt; wykorzystywanie bezradności, upośledzenia umysłowego lub choroby psychicznej osoby w celu doprowadzenia do wykonania czynności seksualnych; wykorzystanie polegające na doprowadzeniu przez nadużycie do stosunku seksualnego lub wykorzystanie krytycznego położenia innej osoby do obcowania płciowego albo do poddania się innej czynności seksualnej), które w obecnym stanie prawnym ścigane są na wniosek pokrzywdzonego, a w myśl nowych regulacji będą ścigane z urzędu. Ponadto dostosowano prawo polskie do standardów ochrony małoletniej ofiary przestępstwa przeciwko wolności seksualnej, zawartych w aktach prawa unijnego i międzynarodowego oraz wprowadza nowe rozwiązania dotyczące trybu prowadzenia przesłuchań ofiar tych przestępstw, mające na celu zminimalizowanie negatywnych przeżyć z tym związanych. Co do zasady ofiary tych przestępstw nie powinny być przesłuchiwane, ale jeśli zachodziłaby taka konieczność, przesłuchiwano by je tylko raz w odpowiednio wyposażonym specjalnym, przyjaznym pomieszczeniu i w obecności prokuratora, obrońcy, pełnomocnika pokrzywdzonego i psychologa. Dźwięk i obraz z przesłuchania byłby nagrywany i odtwarzany na głównej rozprawie sądowej. Powtórne przesłuchanie w sądzie byłoby możliwe tylko wyjątkowo i aby ograniczyć stres ofiary – dokonywane za pomocą telekonferencji bez konieczności bezpośredniej konfrontacji pokrzywdzonego z oskarżonym na sali sądowej. Kolejna zmiana dotyczy zaostrzenia zasad przesłuchiwania nieletnich (do 15. roku życia) ofiar przestępstw seksualnych. Ich przesłuchanie będzie możliwe jedynie wówczas, gdy zeznania mogłyby mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustawa zakłada też m.in., by w przesłuchaniu nieletniego pokrzywdzonego mogła wziąć udział wskazana przez niego osoba pełnoletnia. Nowe przepisy wprowadzą też obowiązek nagrywania przesłuchań świadków i biegłych, gdy zachodzi niebezpieczeństwo, że ich ponowne przesłuchanie nie będzie możliwe, a także przesłuchań odbywających się w obecności niepełnego składu sędziowskiego.

W trakcie dyskusji senator Jan Rulewski pytał o prawne sposoby wzmocnienia procedury ochrony ofiar, a także o zagadnienia związane z przemocą w rodzinie i gwałtami w małżeństwie. Senator Andrzej Szewiński interesował się szczegółami dotyczącymi przesłuchań młodych ofiar i kosztami wejścia w życie ustawy. Najwięcej sporów wywołało przystosowywanie pomieszczeń w budynkach sądu i zabezpieczanie pomieszczeń do przesłuchań poza siedzibą sądu. Swoje stanowisko w tej sprawie wyrazili senatorowie: Grażyna Sztark, Aleksander Pociej, Kazimierz Kutz, Piotr Zientarski i Józef Pinior. Ostatecznie poprawkę nadającą nowe, uproszczone brzmienie art. 185d § 1 kpk zgłosił senator Piotr Zientarski.