SenatRzeczypospolitejPolskiej

Senatorowie z Komisji Rodziny i Polityki Społecznej rozpatrzyli „Informację Rzecznika Praw Dziecka za rok 2012 wraz z Uwagami o stanie przestrzegania praw dziecka”. Podczas posiedzenie sprawozdanie ze swojej działalności w 2012 r. przedstawił rzecznik praw dziecka Marek Michalak. Jak stwierdził, podobnie jak w latach ubiegłych najważniejsze obszary jego działania to: prawo do życia i ochrony zdrowia, prawo do wychowania w rodzinie, prawo do godziwych warunków socjalnych, prawo do nauki oraz prawo do ochrony przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem oraz innym złym traktowaniem. W ramach przygotowań do zmiany prawa rodzinnego rzecznik kontynuował rozpoczęte w 2011 r. konsultacje z sędziami rodzinnymi. W ciągu 2 lat spotkał się z ponad 600 sędziami. Uczestniczył także w pracach Europejskiej Sieci Rzeczników Praw Dziecka, od września 2011 r. przewodnicząc przez rok temu stowarzyszeniu.

Jak stwierdził Marek Michalak, z satysfakcją przyjął wycofanie przez Polskę zastrzeżeń do konwencji ONZ o prawach dziecka. Rzecznik zwrócił uwagę na konieczność wdrożenia systemu wczesnego diagnozowania lekarskiego dzieci przynajmniej raz w roku, co przyczyniłoby się do szybszego podejmowania terapii, a także wpłynęło na bardziej skuteczne rozpoznawanie przypadków przemocy wobec dzieci. Jak zaznaczył, nadal nierozwiązana jest kwestia opieki lekarskiej i stomatologicznej w szkołach. W opinii rzecznika praw dziecka, istnieje konieczność podnoszenia kompetencji opiekuńczo-wychowawczych rodziców. Jak zauważył, około 5% dzieci rodzą małoletnie dziewczęta, dlatego potrzebne jest podjęcie odpowiednich działań i programów. Rzecznik podkreślił, że w Polsce nadal jest dużo porodów przedwczesnych – około 5%, podczas gdy w Japonii jest ich zaledwie 1%, a w Europie – 2%. Wzrasta także liczba dzieci z zespołem depresyjno-lękowym.

Praktyka sądowych postępowań rozwodowych wskazuje na ograniczanie ojcom możliwości opieki i wychowywania dzieci, mimo ich wystarczających kwalifikacji rodzicielskich. Tylko 4% ojców uzyskuje prawo do władzy rodzicielskiej na mocy orzeczeń sądów rodzinnych. Ojcowie po rozwodzie są wykluczani z życia dziecka, albo ich rola rodzicielska zostaje poważnie ograniczona. Obowiązujące regulacje ustawowe nie sprzyjają zagwarantowaniu dziecku prawa do obojga rodziców. Instytucja mediacji nie jest wykorzystywana w postępowaniach rodzinnych.

Uzupełnienie do informacji o opiece zdrowotnej i stomatologicznej nad dziećmi przedstawił podczas posiedzenia wiceminister zdrowia Aleksander Sopliński. Jak wyjaśnił, zwiększyła się częstotliwość badań dzieci. Każde dziecko jest badane przeciętnie co 1,5 roku, a małe dzieci są badane jeszcze częściej. Wiceminister zwrócił uwagę na brak rozwiniętego dziecięcego lecznictwa psychiatrycznego w placówkach stacjonarnych i brak psychiatrów dziecięcych.

Przedstawicielki ministerstwa pracy wiceminister Elżbieta Seredyn i dyrektor Janina Szumlicz wysoko oceniły współpracę resortu z rzecznikiem praw dziecka Markiem Michalakiem w zakresie polityki społecznej (m.in. w kwestii pieczy, żłobków i pomocy społecznej).

W trakcie dyskusji senatorowie wyrażali zaniepokojenie z powodu braku opieki lekarskiej i stomatologicznej w szkołach, szczególnie nad dziećmi niepełnosprawnymi. Jak podkreślił senator Stanisław Kogut, mają one utrudniony dostęp do gabinetów. Apelował o wprowadzenie obowiązkowych kontraktów z każdym szpitalem powiatowym na opiekę stomatologiczną dla dzieci niepełnosprawnych, a także o zwiększenie liczby przedszkoli integracyjnych. Senator zwrócił także uwagę na brak skutecznych działań zapobiegających rozpowszechnianiu narkotyków w szkołach.

Senator Kazimierz Jaworski podniósł problem alkoholizmu w rodzinach jako przyczyny biedy, społecznej marginalizacji i ograniczonych szans edukacyjno-wychowawczych dzieci.

Senator Andrzej Pająk z zaniepokojeniem pytał o przyszłość w Polsce tzw. okien życia w świetle stanowiska ONZ, sugerującego ich likwidację ze względu na brak zagwarantowania porzuconym dzieciom prawa do poznania tożsamości biologicznych rodziców.

Senator Robert Mamątow zwrócił uwagę na kwestię pieczy zastępczej i niewłaściwego wykorzystania pracy asystentów rodzinnych.

Senator Mieczysław Augustyn podkreślił, że rośnie liczba rodziców nieprzygotowanych do pełnienia ról rodzicielskich. Zwiększa się także liczba dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, a system oświaty jest w tym zakresie niewydolny. Sądy rodzinne w sprawach rozwodowych zbyt często kierują się w swoich orzeczeniach niemal wyłącznie opiniami rodzinnych ośrodków diagnostyczno-konsultacyjnych, pomijając prawa ojców i opinie dzieci. Senator zwracał również uwagę na coraz częstsze przypadki zabójstw dzieci.

Senator Anna Aksamit wskazywała na niepokojąco słabą kondycję fizyczną dzieci i młodzieży i potrzebę wdrożenia odpowiednich działań zapobiegających temu zjawisku.

Odpowiadając na pytania senatorów, rzecznik praw dziecka Marek Michalak podzielił niektóre ich opinie. Zgodził się z opinią o malejących kompetencjach wychowawczych młodych rodziców. Jak podkreślił, okna życia to dobre rozwiązanie i nie podzielił w tym względzie stanowiska ONZ. Ochrona życia dzieci, zdaniem rzecznika, jest ważniejsza od ich wiedzy o biologicznych rodzicach. Rzecznik podkreślił, że liczba zabójstw dzieci od 2007 r. zmalała trzykrotnie, a liczba porzuceń dzieci – o połowę, zaś liczba zgłoszeń i rejestracji przemocy w rodzinach (tzw. niebieska karta) spadła z 47 tys. w 2008 r. do 19 tys. w 2012 r. Poziom przyzwolenia na stosowanie kar cielesnych obniżył się o 10%, do 68%. Jest to, zdaniem Marka Michalaka, zasługa wprowadzenia ustawy o przemocy w rodzinie. Rzecznik zgodził się także z opinią o ograniczonym dostępie dzieci niepełnosprawnych do opieki stomatologicznej. Zapewnił jednak, że jest ona świadczona w każdym województwie. Odpowiedzią na słabą kondycję dzieci i młodzieży powinny być, jego zdaniem, atrakcyjnie prowadzone lekcje wychowania fizycznego.

Kolejnym punktem posiedzenia Komisji Rodziny i Polityki Społecznej była informacja Pełnomocnika Rządu ds. Osób Niepełnosprawnych o kierunkach zmian i pracach nad nową ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o działaniach podjętych przez niego w sprawie nowego systemu orzecznictwa. Jak poinformował wiceminister Jarosław Duda, zgodnie z zapowiedziami przedstawicieli Komisji Europejskiej w 2012 r. nowe regulacje w prawie europejskim o pomocy publicznej przeznaczonej na zatrudnianie osób niepełnosprawnych miały utrzymać dotychczasowe rozwiązania obowiązujące od 2008 r. (rozporządzenie Komisji Europejskiej nr 800/2008 z 6 sierpnia 2008 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem). Tak się jednak nie stało. Zgodnie z propozycjami Komisji Europejskiej, przedstawionymi niedawno przez przedstawicieli Dyrekcji ds. Konkurencji KE, środki pomocy publicznej na zatrudnianie osób niepełnosprawnych nie będą mogły przekraczać poziomu 0,01 PKB. Oznacza to, że dotychczasowa pomoc w ramach Systemu Obsługi Dofinansowań (SOD), która wynosiła w Polsce około 3 mld zł rocznie, zostanie zredukowana do 150 mln zł. Jest to kwota, która zapewnia wsparcie zatrudnienia osób niepełnosprawnych zaledwie przez 3 tygodnie. Wiceminister podkreślił, że nowe regulacje, które będą obowiązywać w Unii Europejskiej od 2014 r., w zasadniczy sposób wpłyną na polski system. W tej sytuacji wiceminister nie przedstawił zapowiadanej informacji. Zostanie ona zaprezentowana po uzyskaniu informacji o zmianach w prawie Unii Europejskiej dotyczącej pomocy publicznej na zatrudnianie osób niepełnosprawnych.