SenatRzeczypospolitejPolskiej

Senatorowie z Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji zapoznali się z „Informacją o wynikach działalności Centralnego Biura Antykorupcyjnego (CBA) w 2012 r.”. CBA to służba specjalna, która od połowy 2006 r. zajmuje się ściganiem korupcji, sprawdzaniem oświadczeń majątkowych oraz przestrzeganiem zakazu łączenia funkcji publicznych z działalnością gospodarczą. Biuro kontroluje m.in. procedury prywatyzacyjne i komercjalizacyjne, a także działania związane ze wspieraniem finansowym przedsiębiorstw, udzielaniem zamówień publicznych, przydzielaniem koncesji, zezwoleń i zwolnień podatkowych.

Jak poinformował szef CBA Paweł Wojtunik, w 2012 r. biuro wszczęło 208, a zakończyło 218 spraw operacyjnych, w wyniku których zarzuty postawiono ponad 580 osobom. Prawie połowa (48%) śledztw zakończyła się skierowaniem do sądu aktu oskarżenia. Łączna liczba prowadzonych przez biuro spraw operacyjnych wyniosła 492. Podstawowymi zadaniami CBA były: zwalczanie korupcji, wykrywanie działalności godzącej w interesy ekonomiczne państwa izapobieganie jej, a także osłona kluczowych zamówień publicznych, projektów prywatyzacyjnych i programów rządowych. Prowadzone śledztwa najczęściej dotyczyły administracji samorządowej, a także sektora gospodarczego, terenowej administracji rządowej i administracji centralnej oraz programów unijnych. Jak stwierdził Paweł Wojtunik, ze względu na wielkość dostępnych funduszy oraz liczbę realizowanych przedsięwzięć istotna część aktywności CBA skupiała się na badaniu prawidłowości realizacji projektów finansowanych ze środków unijnych. W 2012 r. funkcjonariusze prowadzili o 11% więcej postępowań przygotowawczych niż w roku 2011 r. Od 2009 r. stale wzrasta liczba śledztw zakończonych aktem oskarżenia, co wskazuje, zdaniem szefa biura, na coraz większą efektywność działań podejmowanych przez CBA. Na uwagę zasługuje także 40-procentowy wzrost liczby kontroli prowadzonych przez CBA w 2012 r. Paweł Wojtunik podkreślił, że zadania biura mają nie tylko represyjny charakter. Równie ważnym elementem działalności są rozpoznawanie, analiza, prognozowanie zagrożeń korupcyjnych i formułowanie wyprzedzających informacji o nieprawidłowościach. Jak poinformował szef CBA, działania kontrolne funkcjonariuszy ujawniły szkody w mieniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego w wysokości prawie 113 mln zł. Jego zdaniem, zaprzecza to opiniom o nieprzydatności biura.

Budżet CBA w 2012 r. wynosił ponad 112 mln zł. Według stanu na 31 grudnia 2012 r., w biurze było zatrudnionych 786 funkcjonariuszy i 89 pracowników. W tym czasie z biura odeszło 54 funkcjonariuszy i 5 pracowników; zatrudnionych zostało natomiast 62 funkcjonariuszy i 17 pracowników. Jak stwierdził Paweł Wojtunik, do pracy w CBA zgłasza się wielu chętnych; rocznie wpływa od 500 do 1000 podań o przyjęcie do tej służby. Szef CBA poinformował ponadto, że sytuacja lokalowa biura nadal jest fatalna. Główna siedziba w obecnym stanie nie spełnia wszystkich wymogów służby specjalnej i wymaga kosztownego remontu. Z kolei drugi budynek w Warszawie biuro wynajmuje na zasadach komercyjnych. Jak mówił, funkcjonowanie w 2 lokalizacjach rodzi trudności organizacyjne i generuje dodatkowe koszty. Dodał, że część jednostek, zwłaszcza terenowych, mieści się w obiektach nieodpowiadających normom, niekiedy będącym w złym stanie technicznym. Paweł Wojtunik poinformował także, że CBA otrzymało prezydencki ośrodek w Lucieniu, gdzie w maju 2013 r. uruchomiono pierwszy w kraju ośrodek szkoleniowy biura.

W trakcie dyskusji senatorowie pytali om.in. o liczbę osób zainteresowanych pracą w CBA, a także o to, czy biuro odnotowuje wzrost, czy też spadek obciążenia pracą. Senatorów interesowały także aktualne analizy zagrożeń korupcyjnych w Polsce i miejsce naszego krajuw międzynarodowych rankingach występowania korupcji. Kolejne pytania dotyczyły funkcjonowania przepisów regulujących użycie tzw. prowokacji policyjnej oraz oceny wykorzystania tej metody operacyjnej przez CBA w praktyce.

Odpowiadając, Paweł Wojtunik stwierdził, że prowokacja polegająca na kontrolowanym wręczeniu łapówki jest ostatecznością; nie ma możliwości, by ta metoda była wdrażana jako narzędzie testowania obywateli. Przypomniał jednocześnie, że polskie prawo dopuszcza – za zgodą prokuratora – przeprowadzenie kontrolowanego wręczenia lub przyjęcia korzyści majątkowej w ściśle określonych sytuacjach. Jak zaznaczył, w celu sprawdzenia wcześniej uzyskanych informacji o przestępstwie lub o tym, czy osoby będące przedmiotem postępowania prowadzą działalność przestępczą. Jak podkreślił, to kryterium powoduje, że prowokacja – podobnie jak podsłuch telefoniczny – jest metodą pracy operacyjnej, której nie stosuje się na początku postępowania w danej sprawie. Zaznaczył również, że prowokacja nie może być stosowana wielokrotnie, bo wtedy może być klasyfikowana jako „coś, co jest zabronione przez Trybunał w Strasburgu (...) jako syndrom agenta prowokatora”.

Kolejnym punktem porządku dziennego posiedzenia było rozpatrzenie petycji dotyczącej przyznaniaemerytom i rencistom prawa do bezpłatnego zaopatrzenia w leki. Komisja postanowiła zwrócić się do różnych podmiotów z prośbą o dodatkowe informacje, a w szczególności o dane na temat liczby emerytów i rencistów, którzy obecnie pobierają najniższe świadczenia emerytalno-rentowe. Senatorowie uznali także za potrzebne uzyskanie informacji na temat możliwości ustalenia i weryfikowania kręgu osób, które byłyby zwolnione z opłaty za leki, oraz kosztów, jakieponiósłby budżet państwa w razie przyznania im prawa do bezpłatnego zaopatrzenia w leki.

Następnie przystąpiono do rozpatrzenia petycji dotyczącej zwolnienia z kosztów sądowych przy wznowieniu postępowania, w wypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności przepisu z konstytucją. W wyniku dyskusji zgodzono się, że zachodzi potrzeba otrzymania dodatkowych materiałów, które pozwoliłyby na bardziej wnikliwe rozpatrzenie wniosku petycyjnego. W szczególności komisja postanowiła uzyskać informacje dotyczące liczby orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z konstytucją przepisu stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonego przez stronę, skutkiem czego było wznowienie różnego rodzaju postępowań sądowych i administracyjnych.

Kolejnym dokumentem była petycja w sprawie zmiany zasad opracowywania książki praktyki zawodowej, będącej elementem przygotowania do egzaminu na uprawnienia budowlane. Senatorowie zadecydowali o niepodejmowaniu dalszych prac nad tą petycją. Jednocześnie komisja postanowiła przesłać petycję do Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Budowlanego przy Ministrze Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, która obecnie prowadzi prace nad projektem nowego prawa budowlanego.

Na zakończenie posiedzenia Komisja Praw Człowieka, Praworządności i Petycji zapoznała się z treścią petycji w sprawie poszerzenia w ustawie kombatanckiej zakresu podmiotowego ofiar represji o osoby, które podlegały represjom politycznym w latach 1971–1989. W wyniku dyskusji senatorowie postanowili zawiesić prace nad petycją do czasu uzyskania szczegółowych informacji na temat stanu prac nad inicjatywą senacką, dotyczącą prawnego uregulowania form udzielania pomocy działaczom opozycji demokratycznej i podziemia solidarnościowego.