SenatRzeczypospolitejPolskiej

Podczas posiedzenia Komisji Praw Człowieka, Praworządności i Petycji prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Łukasz Kamiński przedstawił senatorom informację na temat działalności tej instytucji w 2012 r. W swoim wystąpieniu skoncentrował się na bogatej działalności archiwalnej, naukowej i edukacyjnej, pracach ekshumacyjnych na tzw. Łączce na Powązkach Wojskowych w Warszawie, a także na zmianie głównej siedziby instytutu.

Zdaniem prezesa Łukasza Kamińskiego, jednym z najważniejszych nowych zadań podjętych w 2012 r. przez instytut było rozpoczęcie prac ekshumacyjnych na tzw. Łączce, gdzie w latach 1948–1956 pochowano kilkaset ofiar terroru komunistycznego, zmarłych i straconych w więzieniu mokotowskim. Jak stwierdził prezes, podczas dotychczasowych prac ekshumacyjnych odnaleziono szczątki ponad 100 osób, z których 7 udało się zidentyfikować na podstawie badań genetycznych. Jak poinformował, prace są obecnie kontynuowane i w 2013 r. powinny być znane kolejne nazwiska ofiar pochowanych na cmentarzu wojskowym.

W 2012 r. pion śledczy instytutu zakończył ponad 1,2 tys. postępowań dotyczących m.in. zbrodni nazistowskich i komunistycznych. Jednocześnie rozpoczęto podobną liczbę postępowań, m.in. w wyniku informacji otrzymanych od świadków, którzy zgłosili się do instytutu w ramach akcji „Ostatni świadek”. Łącznie w toku różnych postępowań przesłuchano prawie 5,5 tys. świadków. Do Biura Lustracyjnego Instytutu Pamięci Narodowej wpłynęło w tym okresie 4 tys. nowych oświadczeń o pracy, służbie lub współpracy z organami bezpieczeństwa PRL, co stanowi stosunkowo niewielką liczbę w porównaniu z latami, kiedy odbywają się wybory. W 2012 r. zweryfikowano ponad 7,7 tys. oświadczeń, w większości jako prawdziwe.

Największą część instytutu stanowi archiwum, którego zasoby w 2012 r. zwiększyły się o ponad 460 m nowych akt i łącznie przekroczyły już 90 km. Kontynuowano digitalizację zasobów archiwalnych, której poddano 47 tys. jednostek archiwalnych i 25 tys. fotografii. Do pionu archiwalnego wpłynęło 64 tys. wniosków związanych z udostępnianiem dokumentów z zasobu Instytutu Pamięci Narodowej, większość od organów wymiaru sprawiedliwości. Dział zajmował się także przygotowywaniem wniosków o przyznanie Krzyża Wolności i Solidarności. Prezes Łukasz Kamiński mówił również o współpracy międzynarodowej podejmowanej przez archiwum, polegającej na wymianie lub pozyskiwaniu z różnych instytucji zagranicznych kopii materiałów archiwalnych, istotnych dla badań nad najnowszą historią Polski. Jak wskazał, innym wymiarem tej współpracy były wspólne publikacje.

W 2012 r. działalność naukowa Instytut Pamięci Narodowej dotyczyła przede wszystkim centralnych projektów badawczych, związanych z okupacją ziem polskich podczas II wojny światowej, z Polską Zjednoczoną Partią Robotniczą, opozycją lat osiemdziesiątych XX wieku, wydarzeniami 1956 r. i polską emigracją. W tym czasie instytut wydał ponad 150 różnego rodzaju publikacji, m.in. drugi tom „Encyklopedii Solidarności”. Zorganizowano także ponad 90 konferencji, część o charakterze międzynarodowym.

W ramach działalności dokumentacyjnej pracownicy Instytutu Pamięci Narodowej zarejestrowali ponad 220 relacji audio-wideo świadków wydarzeń historycznych. Instytut prowadzi obecnie 3 duże projekty dokumentacyjne, dotyczące II wojny światowej i strat poniesionych podczas niej przez społeczeństwo polskie. Instytut przejął także indeks represjonowanych, prowadzony dotychczas przez Ośrodek Karta.

W ramach edukacyjnej działalności instytutu przygotowano około 40 nowych wystaw, prowadzono szkolenia dla nauczycieli, realizowano projekty skierowane do młodzieży. Podejmowano także kompleksowe działania związane z rocznicami wydarzeń historycznych i realizowano programy edukacyjne dla Polonii.

W trakcie dyskusji senatorowie pytali prezesa Łukasza Kamińskiego m.in. o główną siedzibę instytutu. Jak poinformował prezes, instytut, nie mając środków na wykupienie budynku przy ul. Towarowej, utracił go i musi go opuścić do czerwca 2013 r. Budynek służył celom biurowym, był także magazynem najważniejszych akt i miejscem przetwarzania danych niejawnych. W 2012 r. minister skarbu złożył deklarację o przekazaniu Instytutowi Pamięci Narodowej budynku przy ul. Wołoskiej, który ma pełnić funkcje biurowe. Jak wyjaśnił prezes, budynek został wynajęty instytutowi i obecnie są tam prowadzone prace remontowe i adaptacyjne. „Do końca czerwca 2013 r. powinno nastąpić przeniesienie własności na Skarb Państwa, a potem w trwały zarząd Instytutu Pamięci Narodowej. Pozostałe funkcje dawnej siedziby będą wypełniane w remontowanym obecnie naszym budynku przy ul. Kłobuckiej. Zakładamy, że do końca 2013 r. prace się zakończą i w pierwszym kwartale przyszłego kompleksowa działalność instytutu będzie prowadzona” – poinformował prezes Łukasz Kamiński.