SenatRzeczypospolitejPolskiej

Senatorowie z Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapoznali się z informacją na temat wyników pracy Rady Ministrów UE ds. Rolnictwa i Rybołówstwa 18–19 marca i w kwietniu 2013 r., a także stanowiska Parlamentu Europejskiego w sprawie wspólnej polityki rolnej 2014–2020. Informację przedstawiła Zofia Krzyżanowska, radca generalny w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Jak stwierdziła, najważniejsze dla Polski postanowienia kompromisu zawartego podczas rady dotyczą płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez EFRROW i wspólnej organizacji rynków rolnych. Dzięki aktywnym działaniom podjętym przez przedstawicieli Polski, a także wsparciu innych państw członkowskich, uzyskano możliwość kontynuowania do końca 2020 r. uproszczonego systemu płatności bezpośrednich SAPS. W kwestii przesuwania środków między poszczególnymi filarami wspólnej polityki rolnej uznano, że możliwe będzie przesunięcie do 15% koperty krajowej środków z I do II filara lub z II do I filara. W wypadku konieczności zastosowania dyscypliny finansowej (mechanizm obniżenia płatności bezpośrednich przy zagrożeniu przekroczenia limitów wydatków na I filar wspólnej polityki rolnej ustalonych dla budżetu wieloletniego) obejmie ona gospodarstwa rolne otrzymujące ponad 2 tys. euro. Ponadto na wniosek wielu delegacji wprowadzono szereg elementów upraszczających obowiązkowe wymogi w ramach tzw. zazieleniania płatności bezpośrednich, które pierwotnie proponowała Komisja Europejska. W zakresie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez EFRROW Polska uzyskała wyższy poziom dofinansowania inwestycyjnego dla rolników i podmiotów sektora przetwórstwa rolnego, który utracił status „słabiej rozwiniętego” (Mazowsze). Został on podwyższony o 10% i w ten sposób zrównany z poziomem wsparcia w regionach słabiej rozwiniętych (50% kosztów kwalifikowanych). Ponadto rozszerzono katalog działań wliczonych w realizację minimalnej alokacji 25% środków EFRROW w związku z realizacją celów środowiskowych i klimatycznych o inwestycje nieprodukcyjne, przyczyniające się do osiągnięcia celów środowiskowych, działania leśne, a także płatności dla obszarów Natura 2000 i związanych z wdrażaniem Ramowej Dyrektywy Wodnej. W zakresie wspólnej organizacji rynków rolnych przedłużono funkcjonowanie kwot w sektorze cukru do września 2017 r. Oznacza to wydłużenie systemu kwotowania o 2 lata gospodarcze. Decyzję w tej sprawie podjęto w wyniku kompromisu między zwolennikami utrzymania tego systemu do 2020 r. a przeciwnikami takiego rozwiązania, opowiadającymi się za likwidacją kwot już w 2015 r., a także państwami, które zrezygnowały już z produkcji cukru i postulowały przywrócenie możliwości alokacji kwot (ostatecznie tę propozycję odrzucono). Uzgodniono także zapisy dotyczące wsparcia w sektorze chmielu, praw do nasadzeń winorośli oraz wsparcia w sektorze owoców i warzyw.

Podczas posiedzenia Zofia Krzyżanowska omówiła także stanowisko Parlamentu Europejskiego w sprawie wspólnej polityki rolnej 2014–2020. Jak poinformowała, ostateczny kompromis między Radą i parlamentem być może zostanie zawarty w czerwcu 2013 r., pod warunkiem, że rozmowy prowadzone obecnie przez Radę i prezydencję z Parlamentu Europejskiego będą wystarczająco intensywne i będą przebiegać w duchu porozumienia. Dla Polski jest bardzo ważne, żeby ten termin został dotrzymany. Nadal występują rozbieżności między Radą i parlamentem w kwestii podziału środków między I i II filarem. Są to niezwykle istotne informacje dla Polski, ponieważ jesteśmy na etapie prognozowania zarówno I, jak i II filara. Jeżeli chodzi o płatności powiązane z produkcją, są one ważne dla wielu krajów, które chciałyby wspierać szczególnie „wrażliwe” sektory i pewne regiony. Parlament zaproponował, żeby 15% koperty przeznaczyć na wsparcie w powiązaniu z produkcją, plus 3% na wsparcie roślin białkowych. Daje to większą elastyczność, niż mogliśmy uzgodnić w Komisji, ponieważ z Komisją, Radą i prezydencją udało się uzyskać jedynie 12% koperty, którą można przekazać na płatności powiązane z produkcją. Stało się tak, ponieważ był bardzo zdecydowany opór wielu państw członkowskich i ministrów, którzy uznali, że tego instrumentu nie należy nadal stosować. Jeśli chodzi o przetwórstwo, to parlament zadecydował, że jego wsparcie może być częścią polityki i sektora działań konkurencyjnych. Zofia Krzyżanowska poinformowała również o ważnym zagadnieniu, do którego Rada podchodzi w korzystny dla Polski sposób. Chodzi o dyscyplinę finansową, która będzie obowiązywać Polskę w najbliższym czasie, ponieważ budżet ma trudności w realizowaniu płatności i zobowiązań. Dlatego też, w dotychczasowych dokumentach było zapisane, że jeżeli należałoby redukować w związku z trudnościami ze „spięciem” budżetu środki na dopłaty bezpośrednie, to współczynnik redukcji nie dotyczyłby najmniejszych dopłat, czyli tych skierowanych do rolników, którzy otrzymują do 5 tys. euro. Jeżeli chodzi o zazielenianie, to ostateczna propozycja Rady jest dla nas korzystniejsza i spełnia zdecydowanie bardziej nasze oczekiwania niż propozycje Parlamentu Europejskiego, który uważa, że we wspólnej polityce rolnej obowiązek zazieleniania powinien być kontynuowany.

W trakcie dyskusji pytano przedstawicielkę resortu rolnictwa, czego nie udało się zrealizować, a na czym Polsce szczególnie zależało podczas posiedzeń Rady Ministrów UE ds. Rolnictwa i Rybołówstwa. Interesowano się, czy są już dopracowane szczegółowe wytyczne dotyczące programów rolno-środowiskowych. Obecni na posiedzeniu przedstawiciele związków i organizacji rolniczych pytali, czy w przyszłej perspektywie finansowej będą wprowadzone płatności do bobrów, a także, jak będzie wyglądało wsparcie dla tytoniu.

Odpowiadając, Zofia Krzyżanowska poinformowała, że nie udało się rozwiązać wszystkich problemów mleczarstwa, a także wesprzeć dodatkowo przetwórstwa. Obecnie trwają prace nad rozwiązaniami dotyczącymi programów rolno-środowiskowych, co do kształtu których między państwami członkowskimi występują duże rozbieżności. Jeżeli chodzi o rozmowy dotyczące rynku tytoniu, są one trudne, ponieważ Komisja Europejska twierdzi, że nie trzeba wspierać tego rynku.

Podczas posiedzenia Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi zapoznano się także z informacją na temat wstępnych założeń Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020, którą przedstawiła wiceminister rolnictwa Zofia Szalczyk. Jak stwierdziła, nowy program będzie spójny z innymi programami operacyjnymi, realizowanymi w Polsce i wspierającymi działania rozwojowe kraju środkami unijnymi w ramach wspólnych ram strategicznych. Przy jego konstruowaniu wykorzystano dotychczasowe doświadczenia, związane z realizacją programów w poprzednich perspektywach finansowych. Bardzo ważnym przyjętym założeniem jest pogłębienie regionalizacji. Oznacza to, że pomimo centralnego planowania programu zostanie zapewniony większy wpływ regionów na wybór działań podejmowanych na ich terenie i podział środków. Wybór działań w regionach będzie uzależniony od ich specyfiki. Przewiduje się tworzenie regionalnych kryteriów dostępu do pomocy w poszczególnych działaniach, a także możliwość wyboru operacji. Regionalizacja spowoduje, że w poszczególnych województwach będą obowiązywać różne mechanizmy pomocowe, zaplanowane i wybrane przez nie samodzielnie. Jak zapewniła wiceminister rolnictwa, władze lokalne będą w zdecydowaniu większym stopniu decydowały o podziale pieniędzy oraz wyborze konkretnych działań w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014–2020. Jest to, zdaniem Zofii Szalczyk, jedna z najważniejszych zmian w realizacji przyszłego programu dla obszarów wiejskich i oznacza, że każdy region będzie mógł dostosować wydatki do swojej struktury agrarnej i potrzeb wsi. Np. inne potrzeby mają województwa, gdzie jest dużo małych gospodarstw, a inne, w których jest wiele gospodarstw towarowych, które chcą inwestować w produkcję. Dlatego kryteria dofinansowania projektów powinny być zróżnicowane w zależności od regionów. Obecnie są one takie same we wszystkich województwach.

Zgodnie z przepisami unijnymi, PROW musi się mieścić w ramach 6 priorytetów. Niewybranie któregoś z priorytetów przez państwo członkowskie wymaga wyraźnego uzasadnienia. Polska zaproponowała realizację wszystkich 6 priorytetów rozwoju obszarów wiejskich, określonych w projekcie rozporządzenia Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Program musi realizować także 3 tzw. cele horyzontalne: innowacyjność, zmianę klimatu i środowisko. Jak mówiła wiceminister rolnictwa, dla nowego PROW Polska przyjmuje następujące cele: poprawę konkurencyjności rolnictwa, zrównoważone zarządzanie zasobami naturalnymi, działania w dziedzinie klimatu oraz zrównoważony rozwój terytorialny obszarów wiejskich. Zmierzamy do tego, aby nowy PROW był ukierunkowany przede wszystkim na wzrost konkurencyjności polskiego rolnictwa, oczywiście z uwzględnieniem celów środowiskowych. Resort planuje od maja do października 2013 r. przeprowadzenie konsultacji w sprawie projektu programu. Każda bardziej uszczegółowiona jego wersja będzie konsultowana z zainteresowanymi środowiskami. W maju resort rolnictwa przedłoży Ministerstwu Rozwoju Regionalnego założenia programu w celu przeprowadzenia uzgodnień dotyczących jego zgodności z dokumentami strategicznymi. Do listopada planowane jest przygotowanie ostatecznej wersji, a w grudniu 2013 r. – przedłożenie programu do akceptacji Radzie Ministrów.

Jak zaznaczyła wiceminister Zofia Szalczyk, część działań w latach 2014–2020 będzie kontynuacją tych z obecnej perspektywy finansowej, ale zmienią się zasady udzielania pomocy. Dotyczy to np. pomocy dla młodych rolników, scalania gruntów, zalesiania, programów rolno-środowiskowych czy dopłat do trudnych warunków gospodarowania. Nie będzie natomiast tzw. rent strukturalnych czy bezpośredniego dofinansowania inwestycji w przetwórstwie rolno-spożywczym. Jednym z ważniejszych działań będzie modernizacja gospodarstwa. Inwestycje współfinansowane z unijnych pieniędzy mają służyć poprawie wyników gospodarowania albo poprawie wykorzystania energii lub zasobów wodnych. Nowe działanie „Transfer wiedzy” to dotychczasowe szkolenia rolnicze, ale w znacznie większym stopniu ukierunkowane na praktyczne podwyższanie kwalifikacji zawodowych czy promowanie tzw. dobrych praktyk w rolnictwie. Przewidziana jest też pomoc w szkoleniu doradców i nauczycieli. Kolejne novum to działanie „Współpraca”, które ma wspierać wprowadzanie nowych technologii do praktyki rolniczej i przetwórstwa rolnego. Takie projekty będą mogły składać np. instytuty, naukowcy czy osoby prywatne. Dotychczasowy program dotacji dla gospodarstw tzw. niskotowarowych zostanie zastąpiony działaniem „Restrukturyzacja gospodarstw rolnych”. Małe gospodarstwa będą otrzymywały bezzwrotne premie, ale – jak podkreśliła Zofia Szalczyk – będą one bardziej powiązane z efektami udzielanego wsparcia. Większa niż dotychczas będzie pomoc udzielana przy tworzeniu grup producenckich. Nie będzie natomiast szczególnego wsparcia dla grup producentów owoców i warzyw. Przewiduje się też pomoc dla rolników, którzy chcą rozpocząć działalność pozarolniczą na wsi, na unijne pieniądze będą mogły liczyć również osoby tworzące nowe miejsca pracy na obszarach wiejskich.

Jak poinformowała wiceminister Zofia Szalczyk, w celu opracowania nowego Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich została powołana specjalna grupa robocza, w skład której weszło 70 osób reprezentujących różne środowiska.

W trakcie dyskusji wskazywano m.in., że budowa dróg lokalnych powinna być finansowana z funduszu spójności. Jest to bardzo ważne działanie, wymagające dużych nakładów finansowych i nie powinno odbywać się ze środków przeznaczonych bezpośrednio na rolnictwo. Podnoszono również, że ponieważ koperty krajowe nie są jeszcze podzielone na poszczególne działania w ramach 6 priorytetów, należy zdecydowanie wesprzeć działania zmierzające do podniesienia czy podtrzymania konkurencyjności polskich gospodarstw. Być może, jak wskazywano, trzeba ograniczyć w tym celu inne działania, które w poprzednim PROW nie były zakontraktowane. Zwracano również uwagę, że łańcuch żywnościowy należy skrócić i zwiększyć w nim udział samych rolników. Podnoszono, że należy wesprzeć przedsiębiorców i przetwórców, aby dysponując odpowiednim kapitałem, mogli oddziaływać na rynek.