Rozwiń język: pl
 
 
Senat Rzeczypospolitej Polskiej

Wydarzenia

Konferencja „Londyńska reduta. Prezydenci RP na Uchodźstwie 1939–1990”

W Senacie odbyła się II część konferencji „Londyńska reduta. Prezydenci RP na Uchodźstwie 1939–1990”, zorganizowanej przez Komisję Kultury i Środków Przekazu przy współudziale Parlamentarnego Zespołu Miłośników Historii i Zakładu Historii XX wieku Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a także Polskiego Towarzystwa Historycznego, Biblioteki Polskiej w Londynie i Instytutu Pamięci Narodowej. Senacką cześć konferencji zatytułowano „Od Raczkiewicza do Kaczorowskiego. Odpowiedzialni wobec Boga i historii za losy Państwa”.

W związku z Rokiem Władysława Raczkiewicza, ustanowionym przez Senat w 2017 r., konferencję zadedykowano temu pierwszemu prezydentowi RP na uchodźstwie w 70. rocznicę jego śmierci. Organizatorzy podjęli się przybliżenia kolejnych etapów życia tego wybitnego polityka, m.in. marszałka Senatu w latach 1930–35, uczestnika wojny polsko-bolszewickiej, 3-krotnego ministra spraw wewnętrznych, wojewody nowogródzkiego, wileńskiego, krakowskiego i pomorskiego, senatora Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem, pierwszego prezydenta RP na emigracji, najpierw we Francji, a potem w Londynie.

Otwierając konferencję, przewodniczący Komisji Kultury i Środków Przekazu senator Jerzy Fedorowicz przypomniał, że Senat uhonorował swą uchwałą jedną z najważniejszych postaci w polskiej polityce I połowy XX w. Jak napisano w uchwale, Władysław Raczkiewicz postrzegany był jako państwowiec, a za jedną z przyczyn mianowania go na stanowisko pierwszegoprezydenta na uchodźstwie były jego bardzo dobre kontakty z Polonią, zapoczątkowane podczas pełnienia funkcji marszałka Senatu. W uchwale podkreślono, że starał się łagodzić konflikty między polskimi ośrodkami władzy na Zachodzie. W tym niełatwym okresie był dla Polaków w kraju i za granicą symbolem trwania państwowości polskiej. Dlatego Senat zwrócił się do uczelni, szkół, organizacji społecznych i mediów o popularyzację w Roku Władysława Raczkiewicza postaci tego państwowca, polityka trudnych czasów.

Zdaniem przewodniczącego Parlamentarnego Zespołu Miłośników Historii senatora Jana Żaryna konferencja z punktu widzenia Senatu miała charakter wyjątkowy właśnie ze względu na postać Władysława Raczkiewicza, który w II RP bardzo mocno przyczynił się do wypracowania charakteru Izby wyższej polskiego parlamentu, a także jej obowiązków wobec Polonii, kwestii niezwykle ważnych także w obecnej działalności senatorów. Jak przypomniał senator Jan Żaryn, w II RP Władysław Raczkiewicz był jedną z nielicznych postaci szanowanych z powodów merytorycznych, a nie koniunkturalnych, przez obie strony konfliktu politycznego. Należał do uznawanych zarówno przez obóz piłsudczykowski, jak i narodowy, co stanowi ciekawy rys tego polityka.

Pomysłodawca konferencji dr Zbigniew Girzyński z Zakładu Historii XX wieku Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu podkreślił, że Władysława Raczkiewicza można uznać za symbol tragicznych losów swojego pokolenia. Urodził się w „Polsce bez Polski”, a umarł w Londynie, gdy nasz kraj był pozbawiony suwerenności. Raczkiewicz to polityk „bez ziemi” – urodzony w Gruzji, wychowany w Mińsku. Jak zaznaczył, to właśnie skłóceni ze sobą londyńscy Polacy potrafili mimo wszystko ocalić łączność z II RP. Dlatego ta konferencja jest dowodem pamięci o nich zmieniającej się Polski.

Dr hab. Małgorzata Gmurczyk-Wrońska z Instytutu Historii PAN, przypominając francuski okres prezydentury Władysława Raczkiewicza, podkreśliła, że akceptowały go na tym stanowisku zarówno strona sanacyjna, jak i opozycyjna. Nie był politykiem pierwszego planu, ale uznawano go za państwowca, sprawnego urzędnika i człowieka kompromisu. Nie bez znaczenia był fakt, że przybył do Paryża we wrześniu 1939 r. jako przewodniczący Światowego Związku Polaków. We francuskim okresie swojej prezydentury w zdecydowany sposób potępiał barbarzyństwo niemieckie i moskiewskie, a w swoich planach na powojenną przyszłość opowiadał się za wspieraniem przez Polskę niepodległości Ukrainy, wspominał też o planach utworzenia federacji zachodnich sąsiadów Związku Sowieckiego i sojuszu z Francją i Wielką Brytanią.

Postać Władysława Raczkiewicza na kartach „Dziennika 1939–1940” Stanisława Schimitzka przypomniał dr Grzegorz Kulka z Uniwersytetu Wrocławskiego. Dr hab. Rafał Habielski z Uniwersytetu Warszawskiego mówił natomiast o potyczkach Władysława Raczkiewicza z legalizmem. Kolejne referaty dotyczyły m.in. okoliczności i konsekwencji decyzji mianowania przez niego na niecałe półtora miesiąca przed śmiercią na kolejnego prezydenta RP Augusta Zaleskiego, co było posunięciem wbrew decyzji z 1944 r. o sukcesji Tomasza Arciszewkiego. To spowodowało długotrwały rozłam w łonie władz emigracyjnych, przerwany dopiero w 1972 r. prezydenturą Stanisława Ostrowskiego. „U zarania rozłamu. Rok 1947. Dlaczego August Zaleski?” to temat referatu prof. Marka Kornata z Instytutu Historii PAN i Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. O różnych aspektach nominacji Augusta Zaleskiego i kontrowersjach związanych z jej długim trwaniem mówił Krzysztof Kloc z Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. Prezydenturę Augusta Zaleskiego w latach 1947–72 omówił prof. Bogusław Polak z Politechniki Koszalińskiej, który ‒ wbrew dość powszechnym negatywnym opiniom o tej postaci ‒ uznał, że w gruncie rzeczy ten prezydent dobrze zapisał się w historii władz polskich na uchodźstwie. Potrafił także trzeźwo oceniać wydarzenia zarówno światowe, jak i krajowe, np. poznański czerwiec.

Podczas konferencji przypomniano także działalność tzw. komisji Winiarskiego, powołanej w związku z wynikiem kampanii wojennej 1939 r. Próby naświetlenia sylwetki Augusta Zaleskiego w świetle przesłuchań przed tą komisją podjął się dr Przemysław Marcin Żukowski z Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Kolejnym prezydentem, którego sylwetkę podczas senackiego spotkania przedstawił dr hab. Michał Polak z Politechniki Koszalińskiej, był prezydent na uchodźstwie w latach 1972–79 Stanisław Ostrowski, wybitny dermatolog pochodzący ze Lwowa. Jak podkreślił prelegent, mimo zaawansowanego wieku (prezydenturę obejmował w wieku 80 lat) okazał się prawdziwym mężem stanu, któremu dzięki powściągliwości, umiarowi, łagodności charakteru udało się po latach sporów między Radą Trzech a tzw. Zamkiem zatrzeć wieloletnie urazy.

„«Pióro mocniejsze niż miecz»– rola i znaczenie polskiej emigracji w odzyskanie przez Polskę niepodległości na przykładzie korespondencji Edwarda Raczyńskiego i Jana Nowaka-Jeziorańskiego” to temat wystąpienia dr hab. Krzysztofa Kani z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Edward Raczyński sprawował urząd prezydencki na uchodźstwie w latach 1979–86

Sylwetkę Kazimierza Sabbata, prezydenta RP na uchodźstwie w latach 1986–89, przypomniał dr Jacek Krzysztof Danel z Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Zamościu. Jego spuściznę polityczną, piśmienniczą i archiwalną zaś omówiła prof. dr hab. Wanda Krystyna Roman z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Jak podkreśliła, przesłanie jego działalności brzmiało: „wszystko, co robimy, robimy dla Polski”. Chodziło mu przede wszystkim o przezwyciężenie porządku jałtańskiego i budowę demokratycznego państwa polskiego.

Podczas I części konferencji, która odbyła się w Toruniu 6 czerwca 2017 r., przypomniano m.in. działalność Władysława Raczkiewicza jako 3-krotnego ministra spraw wewnętrznych oraz wojewody krakowskiego i pomorskiego. Ukazano tę postać w szerokim kontekście politycznym i społecznym II RP – jako reprezentanta polskiego ziemiaństwa, a także jego postawę wobec problemów narodowych, społecznych i gospodarczych ziemi wileńskiej w latach 20. XX w. Omówiono też jego kluczowe decyzje wobec Polski i Polaków w latach 1939–45. Kolejne referaty dotyczyły różnych aspektów życia politycznego na emigracji, m.in. wobec wycofania uznania dla rządu RP na uchodźstwie po II wojnie światowej. Ostatnia część konferencji, zatytułowana „Drogi i bezdroża legalizmu”, odbędzie się 11 czerwca 2017 r. w Londynie. Będzie dotyczyć m.in. funkcjonowania władz RP na uchodźstwie i wojskowych dziejów emigracji. Zostanie także przypomniana działalność Rady Trzech ‒ funkcjonującego w latach 1954–72 kolegialnego niekonstytucyjnego organu opozycyjnego wobec nielegalnej, zdaniem jej członków, prezydentury Augusta Zaleskiego. Mowa będzie o emigracyjnym legalizmie i postawie wielkich postaci powojennej emigracji, jak gen. Władysław Anders i Jerzy Giedroyć.

retransmisja cz.1
retransmisja cz.2

Foto Katarzyna Czerwińska
Foto Katarzyna Czerwińska
Foto Katarzyna Czerwińska
Foto Katarzyna Czerwińska
Foto Katarzyna Czerwińska
Foto Katarzyna Czerwińska
Foto Katarzyna Czerwińska
Foto Katarzyna Czerwińska
realizacja: Ideo powered by: CMS Edito